خانه بانک فکرافزار مقالات تفکر انتقادی چگونه نگرشي انتقادی داشته باشيم

چگونه نگرشي انتقادی داشته باشيم


photos07.gif

اگر مي خواهيد از تفکر انتقادي برخوردار باشيد لازم است که نگرش انتقادي داشته باشيد. براي داشتن نگرش انتقادي، با يک سري موانع روبرو هستيم که در اين مجموعه گفتار، راه هاي غلبه بر اين موانع، بيان خواهد شد. اما مهم ترين مانع ترس است.

ما ممکن است از اين بترسيم که نتوانيم يک متفکر انتقادي شويم؛ ما ممکن است از اين بترسيم که با آنکه انتقادي بينديشيم اما نتوانيم دلايل مناسب بياوريم؛ ما ممکن است از اين بترسيم که کسي ما را جدي نگيرد؛ ما معمولاً از تلاش زياد ذهني واهمه داريم؛ گاهي اوقات ما مي ترسيم که هويت مان را از دست بدهيم زيرا هويت ما بر اساس اعتقادات ما شکل گرفته است و چه رخ خواهد داد اگر اعتقادات ما شکننده تر از آن باشد که فکر مي کنيم؟ به همين صورت اگر يکي از اعتقادات مطلوب ما اشتباه باشد، ممکن است از نظر ذهني متلاشي شويم
ما معمولاً از برخورد کلامي مي ترسيم – در ذهن اکثر افراد، ارائه استدلال به معني جنگ است؛ ما از اينکه احساس حماقت کنيم مي ترسيم زيرا ممکن است کسي به ما بخندد؛ ما از اينکه متفاوت باشيم مي ترسيم. 
ما نياز به عقلانيت داريم. عقلانيت براي موارد زير کاملاً ضروري است: 

  •     يافتن حقيقت
  •     حل مسئله
  •     سلامتي رواني (به غير از موارد موروثي)
  •     فعاليت هاي رواني
  •     دوري از خرافات
  •     دموکراسي
  •     کنترل بر خويش


فراگيري تفکر انتقادي ضروري است زيرا : 

  •     نظام آموزشي به ما نحوه تفکر کردن را ياد نداده است
  •     ديگران مي خواهند ما را کنترل کنند
  •     اغلب ارتباطات براي تحت تاثير قرار دادن عقايد و رفتارما است
  •     رفتار ما از اعتقادات ما ناشي مي شود


دو راه براي تحت تاثير قرار دادن عقايد ديگران وجود دارد: ترغيب کردن يا متقاعد کردن. ترغيب يعني تلاش براي تحت تاثير قرار دادن عقايد ديگران از هر راه ممکن. ترغيب کردن غير اخلاقي است زيرا بر مبناي حقه، فريب، تهديد و مواردي از اين دست است. ترغيب بر مبناي نيازهاي عاطفي يا تمايلات رواني است. اما متقاعد کردن بر اساس اصول منطقي در ايجاد يک عقيده است. متقاعد کردن بر مبناي حقه، فريب و يا خشونت نيست.
ترغيب کردن سعي بر آن دارد که اختيارات افراد را کاهش دهد در صورتي که متقاعد کردن، اختيارات افراد با دادن اجازه به آنها که بر اساس دلايل تصميم بگيرند را تقويت مي کند. 

نکته 1 : در هر ارتباط مشخص کنيد که آيا در تلاش براي ترغيب کردن است يا متقاعد کردن. تبليغات سعي در ترغيب کردن از راه روش هاي روان شناسي، دلايل نادرست و تحريک عواطف دارد. در واقع، در موارد زير انتظار فريب خوردن را داشته باشيد: 

  •     تبليغات
  •     سرمقاله
  •     نامه اي از سردبير
  •     آشنايان و خانواده
  •     سخنراني هاي سياسي
  •     وسايل ارتباط جمعي


براي بررسي اينکه آيا يک ارتباط از نوع ترغيب کردن است، به اين موارد توجه کنيد:

  •     قصد
  •     منبع
  •     نويسنده
  •     موقعيت
  •     محرک و عامل انگيزش


نکته 2: در هر نوع ارتباط (ترغيب کننده يا متقاعد کننده)، مشخص کنيد که از شما انتظار مي رود چه چيزي را بپذيريد يا چه کاري را انجام دهيد. ارتباطات داراي دو نوع هستند : صريح (مستقيم) يا زيرآستانه اي (غيرمستقيم). چنانچه قصد از ارتباط، متقاعد کردن باشد، نتيجه وقتي حاصل خواهد شد که شما از قصد آن آگاه باشيد. بنابراين ارتباط متقاعد کننده پيامش را به صورت صريح و آشکار بيان مي کند. چنانچه قصد از ارتباط، ترغيب کردن باشد، نتيجه وقتي حاصل خواهد شد که شما از قصد آن آگاه نباشيد. بنابراين ارتباط از نوع ترغيب کننده پيامش را به صورت نامحسوس و زيرآستانه اي منتقل مي کند. با فهميدن اينکه قرار شما از اين ارتباط چه عقيده اي را کسب کنيد، مي توانيد در مورد زمان و ميزان ارزيابي اين ارتباط تصميم گيري کنيد.

نکته 3: از پيام هايي که تکيه زيادي بر ترغيب کردن دارد، اجتناب کنيد. اين نوع از پيام ها معمولاً به نفع شما نيست بلکه براي منافع کس ديگري است. با کنار کشيدن خود از معرض اين نوع پيام ها، زمان و انرژي خود را حفظ کنيد. اگر شما آن را نخوانيد، فريب نخواهيد خورد تا آنچه که آن پيام گفته را باور کنيد يا انجام دهيد.

از رسانه هاي ارتباط جمعي و تبليغات پرهيز کنيد؛ بسيار خوب ما نمي توانيم از دوستان و خانواده و هم چنين از تبليغات و رسانه هاي ارتباط جمعي، کناره گيري کنيم؛ اما نسبت به فريب ها و حقه هاي منطقي که در آن است، مشکوک و اگاه باشيد.

نکته 4: متوجه اشتباه ها و حقه هاي منطقي باشيد که براي فريب شما به کار مي رود. دو نوع خطاي ذهني وجود دارد: رسمي و غير رسمي. خطاهاي رسمي آنهايي هستند که در استدلال ها به کار مي رود. اين خطاها ناشي از منطق نادرست است (برای آشنایی با انواع استدلال غلط، اینجا را کلیک کنید). خطاهاي غير رسمي ناشي از مشکلات ديگر با استدلال است نه با نحوه دليل آوردن. براي غلبه بر خطاهاي رسمي بايد منطق را فراگرفت و آن را به کار بست. براي غلبه بر خطاهاي غير رسمي بايد متفکر انتقادي شد و آن را در عمل به کار گرفت. 
خطاهاي غير رسمي دو نوع هستند خطاهاي ناشي از بودن و خطاهاي ناشي از نبودن. خطاهاي ناشي از بودن هنگامي است که کسي تلاش دارد از طريق گمراه کردن، تهيديد کردن، دروغ گفتن، درخواست هاي عاطفي و مواردي از اين دست فريب دهد. خطاهاي ناشي از نبودن، پيچيده تر است. اين خطا ناشي از نبود اطلاعاتي است که باعث مي شود شما آنچه را که گوينده مي خواهد را بپذيريد. شناخت خطاهاي ناشي از عدم ارائه اطلاعات، زماني ميسر است که شما خودتان آن اطلاعات را داشته باشيد. اينجاست که اهميت داشتن اطلاعات و دانش مشخص مي شود. 

نکته 5 : در هرجا و هرزمان، کسب دانش کنيد. بر نظام ضعيف آموزشي غلبه پيدا کنيد. دانش را بجوييد و چگونه يادگرفتن را ياد بگيريد. رباينده اطلاعات شويد چون هرچه بيشتر بدانيد، فريب دادن شما سخت تر است. اما تنها داشتن اطلاعات کافي نيست و همچنين تنها علاقه مندي به انتقادي انديشيدن کافي نيست. 

نکته 6 : همواره تفکر خود را ارزيابي کنيد. متفکران انتقادي به صورت پيوسته تفکرشان را ارزيابي مي کنند. خطاهاي موجود در نحوه استدلال کردن ديگران را تشخيص دادن يک چيز است و آگاه بودن از خطاهاي خود چيز ديگري است. ما از خطاهاي ذهني خود آگاه نمي شويم مگرا ينکه از فرايند دليل آوردن خود مطلع شويم. اين کاري زمان بر، مشکل، دردآور اما ضروري است. 

نکته 7 : کسب ويژگي متفکران. ويژگي متفکران به قرار زير است: 

  1. فروتني متفکرانه: تلاش کنيد تا ميزان ناداني خود را کشف کنيد. تلاش کنيد تا تعصبات و پيش داوري هاي خود را پيدا کرده و آنها را کنار بگذاريد. عقايد خود را معلوم کنيد و صحت آن را بررسي نماييد. بپذيريد که شما خطاپذيريد و ممکن است استدلال هاي شما داراي اشتباهاتي باشد. 
  2. شجاعت متفکرانه: شجاعت به چالش کشيدن عقايد عامه پسند را در خود افزايش دهيد. در نظر داشته باشيد که عقايدي که از نظر عموم مردم خطرناک هست، گاهي کاملاً عقلاني است. اختيارات و سنت ها را زير سوال ببريد. عقايد، ايده ها و ديدگاه هاي خود را مطرح کنيد اگرچه با فشار زيادي همراه باشد. هويت خود را بر اساس عقايدتان تعيين نکنيد. 
  3. همدلي متفکرانه: بياموزيد که ديدگاه هاي مخالف را بدون آزردگي بپذيريد. توانايي همدلي خود را افزايش دهيد. همگام بازنگري استدلال هاي ديگران، خيرخواه باشيد. تصور کنيد ديگران چگونه به دلايل شما نگاه مي کنند
  4. صداقت متفکرانه: هرگز تلاشي براي ترغيب ديگران به عقايد خود نداشته باشيد. صادقانه خطاهاي استدلال خود را بپذيريد. تناقض هاي انديشه خود را پيدا کنيد. 
  5. پشتکار متفکرانه: در انديشيدن تنبل نباشيد. در برخورد با مسايل، متوقف نشويد. در مواجهه شدن با پيچيدگي ها و نا اميدي ها، دست از کار نکشيد. تمرين کنيد، دوباره و دوباره سعي نماييد. در انجام فعاليت هاي متفکرانه ممکن است زمان و انرژي زيادي را از شما بگيرد، مشتاق باشيد و سخت بکوشيد. تبديل شدن به يک متفکر انتقادي حرفه اي کار مشکلي است. 
  6. اطمينان در ارائه دليل: متوجه باشيد که ارائه دليل وقتي مثمر ثمر است که به درستي انجام شده باشد. شواهد مرتبط با اثبات عقايد را جدي بگيريد و به آن بي اعتنا نباشيد. براي تحقيق به عنوان روشي براي يافتن حقيقت، ارزش قائل شويد. 
  7. از تحقيق در حل مسائل استفاده کنيد: تحقيق به عنوان يک تمرين ذهني براي سلامت روان مناسب است. براي ايجاد شهروند دمکرات، ما به تحقيق نياز داريم. متوجه باشيد که سفسطه، استدلال خوبي نيست. 
  8. استقلال تفکري: براي استقلال انديشه ارزش قايل باشيد. براي خودتان فکر کنيد. در اينکه به چه چيزي فکر کنيد، چه عقيده اي را بپذيريد، چه احساسي داشته باشيد و براي چه چيزي ارزش قايل باشيد، به ديگران وابسته نشويد. البته نسبت به آنچه ديگران مي گويند بي تفاوت نيز نباشيد. 

 

مولف: حمیدرضا همتی 

Share this post

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

دیدگاه‌ها   

sara
0 #1 sara 1392-12-09 23:36
دوست عزیزم خیلی وقته دنبال اینم که یکی پیدا شه راهنماییم کنه :-?
امشب اومدم اینجا و خیلی تاثیر گرفتم :roll:
مررررررررررسی ;-)
نقل قول کردن
خانه بانک فکرافزار مقالات تفکر انتقادی چگونه نگرشي انتقادی داشته باشيم